Schijnzelfstandigheid voorkomt u door de werkrelatie met uw zzp’er juridisch en feitelijk zo in te richten dat er geen sprake kan zijn van loondienst. In 2026 controleert de Belastingdienst strenger op gezag, afhankelijkheid en ondernemersrisico. In dit artikel leest u precies welke signalen risico vormen, welke maatregelen u direct kunt nemen en hoe u uw organisatie beschermt tegen naheffingen, boetes en terugvorderingen. Praktisch, duidelijk en zonder juridisch vakjargon.
Schijnzelfstandigheid wordt een steeds groter risico voor ondernemers die met zzp’ers werken. Het hoofdzoekwoord schijnzelfstandigheid staat centraal in dit artikel, omdat juist díe term bij controles in 2025 en 2026 bepalend is. Veel ondernemers denken dat zij veilig zitten, omdat er een overeenkomst van opdracht is afgesloten. Maar de Belastingdienst kijkt in 2026 niet naar papier, maar naar de praktijk.
En als de praktijk lijkt op een verkapt dienstverband, dan kunnen de gevolgen ingrijpend zijn: forse naheffingen, aansprakelijkheid, boetes, terugvorderingen en grote stress. Ondernemers met schulden of bestaande betalingsproblemen lopen extra risico, één verkeerde kwalificatie kan alles omgooien.
Mijn naam is Peter Brouwers, belastingexpert gespecialiseerd in belastingschulden, invorderingsrecht, betalingsregelingen, DGA-problematiek en zwaar-weer-situaties. Ik help dagelijks ondernemers die vastlopen door controles, naheffingen en opgelegde correcties vanwege vermeende schijnzelfstandigheid. Dit artikel helpt u helder, menselijk en concreet vooruit zodat u risico’s kunt beperken en rust kunt terugbrengen.
Waarom schijnzelfstandigheid zo’n groot risico vormt
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer een zzp’er op papier ondernemer is, maar in de praktijk werkt als werknemer. Dat lijkt misschien onschuldig, maar de gevolgen kunnen groot zijn.
Mogelijke scenario’s die ik in de praktijk vaak zie
- Naheffing loonheffing en premies: soms tienduizenden euro’s per zzp’er.
- Terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2025, tenzij er sprake is van kwaadwillendheid.
- Aansprakelijkheid van de bestuurder/DGA als er geen middelen in de BV zijn.
- Beslaglegging wanneer belastingschulden niet kunnen worden voldaan.
- Toeslag- en aftrekcorrecties wanneer een zzp’er eigenlijk geen ondernemer bleek.
- Contractbreuk en claims van zowel zzp’er als opdrachtgever.
Kort antwoord: zodra de feitelijke werkwijze lijkt op loondienst, loopt u risico zelfs als u het anders bedoeld had.
Wanneer gaat de Belastingdienst uit van schijnzelfstandigheid?
De kern blijft: is er gezag?
De Belastingdienst kijkt in 2026 vooral naar deze drie signalen.
Belangrijkste beoordelingselementen
- U bepaalt hoe en wanneer de zzp’er werkt
(werktijden, locatie, instructies, werkwijze). - De zzp’er werkt voor langere tijd uitsluitend of vrijwel uitsluitend voor u
(economische afhankelijkheid). - Er is geen ondernemersrisico
(geen eigen materiaal, geen investeringen, geen eindresultaatverantwoordelijkheid).
Praktisch voorbeeld
Een zzp’er in de bouw werkt fulltime op uw project, gebruikt uw bus en gereedschap, meldt zich dagelijks op vaste tijden en mag geen andere opdrachten aannemen.
De kans dat de Belastingdienst dit loondienst vindt, is zeer groot.
Hoe omzeilt u schijnzelfstandigheid op een legale, veilige manier?
Let op: “omzeilen” betekent niet trucjes zoeken. Het gaat om correct inrichten, zodat er feitelijk géén dienstverband is. Dat is volledig toegestaan.
Hieronder leest u concreet wat u wél mag en wat u moet vermijden.
Zorg dat uw zzp’er zelfstandig kan functioneren
1. Geef geen aansturing of toezicht
Wat u niet moet doen:
- werktijden opleggen
- aanwezigheid verplichten
- instructies geven over de exacte werkwijze
- controle op detailniveau uitvoeren
Wat u wel moet doen:
- alleen het eindresultaat omschrijven
- ruimte geven om zelf het werk in te delen
- afspraken vastleggen over deadlines, niet over werkuren
2. Voorkom afhankelijkheid van uw bedrijf
Een zzp’er die alleen voor u werkt, lijkt op een werknemer.
Signalen van afhankelijkheid:
- fulltime inzet op één langdurig project
- vaste maandfacturen
- geen tijd voor andere opdrachten
- inschrijving KvK, maar in de praktijk één opdrachtgever
Oplossingen:
- projectmatige inzet
- duidelijke einddata
- zzp’er stimuleren om meerdere opdrachtgevers te hebben
- geen maandabonnementen maar opdrachtfacturen
3. Zorg voor duidelijke zakelijke afspraken
Goedgekeurde modelovereenkomsten verdwijnen geleidelijk, maar duidelijke afspraken blijven essentieel.
Wat moet minimaal in de overeenkomst staan:
- resultaatomschrijving
- ondernemersrisico bij de zzp’er
- vrijheid in uitvoering
- geen verplichting tot persoonlijke arbeid
- geen gezagsverhouding
4. Laat de zzp’er eigen materialen en middelen gebruiken
Voorbeelden:
- eigen gereedschap, eigen laptop, eigen bus
- eigen softwarelicenties
- eigen beschermingsmiddelen
Gebruik van uw middelen = risico op schijnzelfstandigheid.
5. Leg aparte, afgebakende opdrachten vast
Eén doorlopende opdracht lijkt al snel op dienstverband.
Betere aanpak:
- kleinere opdrachten met eigen eindresultaat
- per opdracht een offerte + factuur
- geen automatische verlengingen
6. Vaste checklist: schijnzelfstandigheid voorkomen
Deze checklist moet u als ondernemer jaarlijks uitvoeren.
Checklist - mag ik deze zzp-constructie voortzetten?
- Bepaalt de zzp’er zelf de werktijden?
- Kan de zzp’er opdrachten weigeren?
- Zijn er meerdere opdrachtgevers?
- Worden eigen materialen gebruikt?
- Is er ondernemersrisico aanwezig?
- Is er geen vaste maandelijkse vergoeding?
- Zijn opdrachten afgebakend in tijd?
- Is er geen inbedding in uw organisatie?
- Zijn rollen, risico’s en verantwoordelijkheden duidelijk vastgelegd?
Minimaal 7 van de 9 vragen moet u met “ja” kunnen beantwoorden om risico te beperken.
7. Stappenplan voor een veilige zzp-samenwerking
Stap 1: Analyseer de feitelijke werksituatie
Niet het contract telt, maar de praktijk.
Stap 2: Pas de samenwerking aan waar nodig
Dit kan vaak zonder grote ingrepen.
Stap 3: Leg nieuwe afspraken schriftelijk vast
Duidelijk en volledig.
Stap 4: Voer jaarlijks een check uit
Wetgeving verandert; uw samenwerking moet meebewegen.
Stap 5: Laat uw risico beoordelen door een deskundige
Zeker bij eerdere problemen met de Belastingdienst.
Veelgestelde vragen - schijnzelfstandigheid
Hoe weet ik zeker dat de Belastingdienst mijn samenwerking niet ziet als loondienst?
Kort antwoord: doordat de zzp’er zelfstandig werkt, eigen risico loopt, geen instructies krijgt en meerdere opdrachtgevers heeft. De praktijk is leidend, niet het contract.
Mag ik een zzp’er vaste dagen laten werken?
Alleen als de zzp’er dit zélf bepaalt. Vast voorgeschreven werkdagen lijken op een dienstverband.
Wat gebeurt er als schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld?
Dan volgt meestal een naheffing loonheffing en premies. Soms ook boetes vanaf 2026. De bedragen kunnen oplopen tot tienduizenden euro’s.
Helpt een overeenkomst van opdracht?
Alleen als de praktijk aansluit bij de afspraken. Zo niet, dan vervalt de waarde.
Is het verplicht om een zzp’er meerdere opdrachtgevers te laten hebben?
Nee, maar het is wel een belangrijke indicatie van ondernemerschap.
Kan ik een zzp’er langdurig inhuren?
Ja, maar alleen als er geen gezagsverhouding bestaat en de samenwerking echt ondernemend blijft.
Afronding en geruststelling
Schijnzelfstandigheid hoeft geen risico te zijn als u de samenwerking bewust, duidelijk en juridisch correct inricht. Met de juiste afspraken, eigen middelen, ondernemersrisico en een gezonde mate van zelfstandigheid voorkomt u naheffingen en ellende. En als u al problemen heeft, er is bijna altijd een oplossing.
Wilt u weten hoe dit er in úw situatie uitziet?
Plan een gratis en vrijblijvend adviesgesprek. Samen kijken we wat in uw situatie fiscaal en juridisch de beste oplossing is.
Over de auteur
Peter Brouwers - Belastingexpert bij Belastingbemiddelaar.nl
Peter heeft meer dan 20 jaar ervaring met belastingschulden, invorderingsrecht, betalingsregelingen, DGA-problematiek, aansprakelijkstellingen en ondernemers in zwaar weer. Hij helpt dagelijks ondernemers die vastlopen door naheffingen, beslagleggingen en complexe situaties met de Belastingdienst. Zijn stijl is rustig, duidelijk en oplossingsgericht, altijd zonder juridisch vakjargon, zodat elke ondernemer direct begrijpt wat er nodig is.
